افضل الدین بدیل بن علی نجار (خاقانی شروانی)
قرن ششم ازدوران های پربرکت ویادآورشعر فارسی است دراین عصرکه مقدم برحمله
خانمانسوزمغول است شعرفارسی ازجهات
گوناگون وسعت ورشد می یابد ونهال برومندشعرفارسی شکوفاتروپربارترمی شودوبه هرجای
شاخ وبرگ می گستردوسایه می اندازد0
این قرن
به علت کثرت شاعران که حدود300تن از آنان نام برده می شود نام وآثار انان در آسمان
ادب وفارسی بیش از800 سال همچنان می درخشدودرمیان ادب
دوستان مقامی بس ارجمند دارند:سنایی غزنوی صاحب مثنوی حدیقه الحقیقه
– انوری بزرگترین قصیده سرا- شیخ فریدالدین عطار- نظامی گنجوی صاحب عالیترین
شاهکارهای مثنوی بزمی وپنج گنج – ظهیرالدین فاریابی – جمال الدین اصفهانی و ابوالعلای گنجوی و000
واما خاقانی شروانی که یکی از 4 معماربزرگ زبان وادب فارسی بشمار می
رود درسال 520 ه ق از پدری نجاربه
نام علی ومادری نسطوری تازه مسلمان که پیشه اوطباخی بوددرشهرشروان به دنیا آمده0
ازکودکی نزدعموی خودکافی الدین که مردی حکیم وطبیب وفیلسوف بودبه تحصیل دانش پرداخت
0 دیری نگذشت که درپرتونبوغ وهمت خوددرعلوم وادب ولغت و قرآن وحدیث وداستان وقصص
انبیاء وسایرعلوم وفنون زمان به کمال رسید وبه آفرینش شعری وهنری دست زد وازعموی
خود'حسان العجم' لقب گرفت 0
چون دیدکه در سخن تمامم
حسان العجم نهاد
نامم
خاقانی درسن 25 سالگی عمویش راازدست دادوبه ابوالعلاء(شاعر نابینا) روی
آوردپس ازمدتی بادخترش ازدواج کرد ودرفاصله بین سالهای 549و550 ه ق به اجازه
شروانشاه به مقصددیدارخراسان به ری
آمد اما بیمارشدودرسال 551راه سفرمکه
درپیش گرفت دراین سفرقصیده ای دروصف مکه سرودودرهمین سفرمثنوی تحفه العراقین رابه
نظم دراورددرسال569ه ق دومین سفربه مکه آغازکرد وبه هنگام بازگشت درمدائن ازدیدن
خرابه های ایوان مدائن ویادآوری عظمت دیرین شاهنشاهان ساسانی سخت متاثرشد وقصیده معروف 'ایوان
مدائن 'راسرود0 خاقانی درسال569چون بی اجازت شروانشاه ازشروان بیرون رفته به مدت
8ماه به امر پادشاه زندانی شدودرهمین وقت قصیده معروف 'ترسائیه
'راسرود0
فلک کژروتراست ازخط ترسا
مراداردمسلسل راهب آسا
و4حبسیه دیگرکه از دردهاو رنج های اودرزندان حکایت می کند سروده است 0
درسال 571 ه ق فرزندش رشیدالدین در
سن 20 سالگی درگذشت 0 خاقانی در رثاء
فرزندش قصیده سوزناک وغم
انگیزودردآور سرود0 مادر رشیدالدین نیزپس ازپسردرگذشت وخاقانی راسوگوارساخت
واوراغمگین کرده است0
مرگ
دخترخردسال خاقانی نیزبرسایر غم ها افزود 0 خود خاقانی پس از 75سال زندگی پرفراز
ونشیب بیان درد ورنج وگله وشکایت یا مدح وستایش درسال 595ه ق درتبریزوفات یافت
ودر'مقبره الشعرا'که مدفن گروهی دیگراز شاعران به نام است درمحله 'سرخاب' به خاک
سپرده شده است 0
خاقانی را'شاعر صبح ' نامیده اند
زیراازمظاهر طبیعت برصبح و دمیدن
آفتاب بیش ازهمه دلبستگی دارد درغزل
ساده تر سخن می گوید وبه سبک عراقی میل دارد اوشاعری است که در
اصطلاحات آیین مسیح به کمال درشعرش استفاده کرده است 0 ایهام و تناسب دوصنعت بارزی که در شعر
خاقانی به چشم می خورد0 خاقانی شاعری آزاده طبع و بلند همت ودرعین حال زود رنج
وبامناعت طبع است ودرپی نان نیست وشعررابه خاطر صله نمی سازد0احساسات مذهبی
درشعرخاقانی بسیارقوی است وروح اوباتعالیم اسلام درهم آمیخه وسینه اش مملوازمعارف
اسلامی است 0
طفلی هنوز بسته ی گهواره ی فنا
مرد آن زمان شوی از همه جدا
جهدی بکن که زلزله صور در
رسد
شاه دل تو کرده بودکاخ رارها
امیرخسرودهلوی عبدالرحمن
جامی قاآنی شیرازی ازپیروان خاقانی
بوده وبه اشعارش نظر داشته اند علاوه
برآنان دانشمندان شرق شناس وایران
شناس چون : خانیکوف مینورسکی ریپکا وویلچوسکی درباره خاقانی تحقیق کرده و آثاری منتشر
ساخته اند . دیوان اشعار خاقانی که حدود هفده هزار بیت شامل : قصیده بلند
وکوتاه – غزل –رباعی – قطعه بارها در تهران
و هند و اروپا چاپ شده است 0
فاخته گفت آه من کله ی خضرا بسوخت حاجب
این بارکو؟ ورنه بسوزم حجاب000
از پیل کم نه ای که چومرگش فرارسد
درحال استخوانش بیرزد بدان بها
ازاستخوان پیل ندیدی که چربدست
هم پیل سازد ازپی شطرنج پادشاه
و..................
16بهمن ماه 1395 هادی بزرگپور کرباسدهی
